असुरक्षित संभोगानंतर प्रेग्नन्सीची संभावना टाळायची असेल तर आय-पिल शक्य तितक्या लवकर म्हणजे 12 तासांच्या आत घ्यावी. किंवा निदान 72 तासांच्या आत घ्यावी.

आय-पिल पुढील परिस्थितीमध्ये पूरक संतती नियमन पद्धत म्हणूनही उपयोगी पडते:

• कॉन्ट्रॅसेप्टिवचे अपयश
• असुरक्षित संभोग
• नियमित बर्थ कंट्रोल मेथडचा चुकीचा उपयोग
• जबरदस्ती संभोग

आय-पिल ही सिंगल डोस टॅब्लेट असून ती तोंडावाटे घ्यायची आहे. जेवल्यानंतर एक ग्लासभर पाण्याबरोबर ती गिळायची असते. आय-पिल शक्य तितक्या लवकर घ्यावी आणि असुरक्षित संभोग किंवा गर्भनिरोधकाच्या अपयशानंतरच्या 72 तासाच्या आत घ्यावी.

तुम्ही आधीच प्रेग्नन्ट असाल तर, आय-पिल काम करणार नाही, कारण ती गर्भनिरोधाची केवळ पूरक किंवा अत्यंत निकडीच्या वेळची पद्धत आहे. नेहमीच्या गर्भनिरोधक पद्धतींचा तो पर्याय नव्हे. आय-पिल असुरक्षित संभोगानंतर 72 तासांनी घेतल्यास प्रभावी ठरणार नाही.

लेवोनोर्जेस्ट्रेलची एलर्जी असल्यास आय-पिल घेऊ नये. आय-पिलमधील औषधाचे ते नाव आहे.

आय-पिल घेण्यासाठी मेडिकल चेक-अपची गरज नाही. मात्र, तुम्हाला एखादा गंभीर आजार असल्यास किंवा लेवोनोर्जेस्ट्रेलची ज्ञात एलर्जी असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे चांगले.

आपल्या मासिकपाळी चक्रामध्ये तुम्ही कुठे आहात त्यावर अवलंबून भिन्न अशा तीनपैकी कुठल्याही प्रकारे आय-पिल काम करू शकते:

• ती बीजकोशातून बीजांडं बाहेर सोडणं थांबवू शकते.
• बीजांडं आधीच बाहेर पडलं असेल तर ती शुक्रजंतूला ते फलित करण्यापासून अटकाव करू शकते.
• बीजांडं जर आधीच फलित झालं असेल तर ती पिल त्यास गर्भाशयाच्या अंतर्भागास जुळण्यास अटकाव करू शकते.

लक्षात ठेवण्याची गोष्ट म्हणजे प्रेग्नन्सी ही फलित बीजांडं स्वत:हून गर्भाशयास जुळल्यानंतरच निश्चित होते.

वैद्यकीय भाषेत सांगायचे झाल्यास, फलित बीजांड गर्भाशयाच्या अंतर्भागास जोडले गेले की प्रेग्नन्सी सुरू होते.

अ‍बॉर्शन पिल्समध्ये एप्रोजेस्टीन्स नामक ड्रग्ज आहेत, फलित बीजांडं गर्भाशयाच्या अंतर्भागाशी जुळल्यानंतर प्रेग्नन्सीची वाढ होणं ते थांबवतात.

दुसरी गोष्ट अशी की, सर्वसाधारण स्त्री हॉर्मोन्स असलेल्या आय-पिल सारख्या कॉन्ट्रॅसेप्टिव पिल्स मुळातच प्रेग्नन्सीला अटकाव करतात आणि म्हणून गर्भपात घडवत नाहीत.

अधिक माहितीसाठी, येथे क्लिक करा

असुरक्षित संभोगानंतर किंवा गर्भनिरोधक अपयशी ठरल्यास शक्य तितक्या लवकर घेतल्यास (मात्र 72 तासांच्या आत) आय-पिल उत्तम प्रकारे काम करते.

आय-पिल जितक्या लवकर घ्याल तितकी जास्त प्रभावी ठरते. असुरक्षित संभोगानंतरच्या 24 तासात 95% प्रभावी, 24 ते 48 तासात 85% प्रभावी आणि 49 ते 72 तासात घेतल्यास 58% प्रभावी ठरते. परंतु तुमच्या पाळ्या एक आठवड्याहून जास्त उशीरा येऊ लागल्या तर तुम्ही प्रेग्नन्सी टेस्ट करून घ्यायला हवी आणि डॉक्टरांना भेटायला हवे.

आय-पिलमुळे दीर्घकालीन किंवा गंभीर साइड इफेक्ट्स उद्भवत नाहीत आणि साधारणत: प्रत्येक स्त्रीने घेण्यास ती सुरक्षित आहे.

मळमळ, उलट्या आणि डोकेदुखी हे काही सर्वसाधारण साइड इफेक्ट्स आय-पिल घेतल्यानंतर उद्भवतात. ओटीपोटात काहीशा कळा येऊ शकतील किंवा आपले स्तन तुम्हाला नेहमीपेक्षा जास्त मऊ झाल्यासारखे वाटतील. हे सारं एक-दोन दिवसांत थांबायला हवं. योनीतून अनपेक्षित रक्तस्त्राव होण्याची शक्यता असते, पण हे धोकादायक नाही आणि तुमच्या पुढच्या पाळीच्या वेळी ही तक्रार राहणार नाही. आय-पिलमुळे तुमची पुढची पाळी नेहमीपेक्षा लवकर किंवा उशीरा येण्याची देखील शक्यता आहे. परंतु तुमची पाळी एक आठवड्यापेक्षा जास्त उशीरा आली तर मात्र तुम्ही प्रेग्नन्सी टेस्ट करून घ्यावी आणि डॉक्टरांना भेटावे. तुमच्या भविष्यातील (आणि पाहिजे असलेल्या) प्रेग्नन्सीजवर आय-पिलचा कुठलाही ‍टिकाऊ प्रभाव राहणार नाही.

तुम्हाला लेवोनोर्जेस्ट्रेलची एलर्जी असल्यास आय-पिल घेऊ नये. आय-पिलमधील औषधाचे ते नाव आहे.

आय- पिल घेण्यापूर्वी तुम्हाला पुढील गोष्टी माहिती असणे आवश्यक आहे:

• असुरक्षित संभोगानंतर किंवा गर्भनिरोधकाच्या अपयशानंतर शक्य तितक्या लवकर पण 72 तासानंतर नव्हे-आय-पिल सर्वोत्तम काम करते.
• तुम्ही आधीच प्रेग्नन्ट असाल तर आय-पिल प्रभावहीन ठरते.
• ती नेहमीची गर्भ निरोधक पद्धती म्हणूनही घेऊ नये.
• आय-पिल एचआयव्ही/एड्स किंवा इतर लैंगिक संक्रमित विकारांविरूद्ध (STD) संरक्षण पुरवत नाही.

आय-पिल मासिक पाळी चक्रात मध्ये एकाहून जास्त वेळा घेता येईल, पण केवळ इमर्जन्सी कॉन्ट्रॅसेप्टिव म्हणूनच तिची शिफारस केली जाते.

नियमित गर्भनिरोधानासाठी आय-पिल योग्य पर्याय नाही. याची अनेक कारणे आहेत :

• नियमित गर्भनिरोधनाची कुठलीही पद्धती ही अनेकवेळा वापरलेल्या 'ईसी' पेक्षा जास्त प्रभावी आहे.
• दीर्घकालीन अती वापरामुळे अनियमित मासिक पाळी चक्र उद्भवू शकते.

तिच्यामुळे मळमळ आणि उलट्या यासारखे त्रासदायक साइड इफेक्ट्स होऊ शकतात. नको असलेली प्रेग्नन्सी टाळण्यासाठी गर्भनिरोधनाच्या नियमित पद्धती तुम्ही चालू ठेवण्याची दक्षता बाळगा.

स्तनपानावेळी आय-पिल घेणं सुरक्षित आहे. बाळाला अपाय होईल अशा प्रकारचा कोणताही दुष्परिणाम आय-पिल मुळे आईच्या दुधावर होणार नाही.